وقف چیست

فهرست مطالب این مقاله >برای مطالعه روی عنوان دلخواه کلیک کنید

وقف به زبان ساده چیست ؟احکام و شرایط ،انواع -قبض -به زبان عامیانه و کاربردی

بی تردید بهترین وسیله برای جاویدان ماندن نام یک شخص در یادها ، وقف است.در این مقاله تلاشمان براین است که به زبان عامیانه و ساده مفهوم وقف و شرایط و احکام آن را برایتان توضیح دهیم

مفهوم لغوی وقف :

وقف در لغت به معني ايستادن و ساكن و حبس كردن است.

مفهوم فقهی وقف :

اصطلاح فقه، يعني حبس مايملك و جلوگيري از انتقال آن به ديگري، چه از راه فروش و چه از راه بخشش و در مقابل منافع و سود حاصل از آن را در راه خداوند قرار دادن است. 

مفهوم وقف در قانون مدنی :

۵۵ قانون مدنی:

وقف عبارت است اینکه عین مال حبس و منافع آن تسبیل (جریان یافتن ) شود .

مقصود از حبس عین جدا ساختن ملک (فک ملک ) از دارائی مالک و مصمون داشتن آن از نقل و انتقال است .

«وقف نگهداشتن اصل ملك و جاري ساختن منفعت است»

مفهوم حبس کردن مال در وقف چیست؟

نگه داشتن عین مال و جلوگیری از انتقال مالکیت و تصرف و تلف شدن آن است.

مفهوم تسبیل چیست ؟

منظور قرار گرفتن مال در راهی است که مد نظر واقف بوده یا به عبارتی دیگر، قرار گرفتن در راه خداست.

انواع وقف چیست؟

جهت مشاوره با وکیل یا مشاوره حقوقی متخصص در زمینه وقف کلیک نمایید 

 وکیل

مشاوره حقوقی

وقف به زبان ساده چیست ؟احکام و شرایط ،انواع -قبض -به زبان عامیانه و کاربردی

انواع وقف چیست؟

وقف به اعتبارهای مختلف به انواع و اقسامی مختلفی تقسیم می‌شود :

۱-به اعتبار زمان

۲-به اعتبار منفعت

۳-به اعتبار موقوف‌علیهم

وقف به‌ اعتبار زمان:

به‌ اعتبار زمان ، به دو نوع تقسیم می‌شود :


وقف منقطع:

حبس عین و تسبیل منفعت مال در راه خدا برای افراد خاص و برای مدت خاص را وقف منقطع می‌گویند؛ مثل وقف یک باغ بر اولاد خود.


وقف مؤبد یا همیشگی:

وقف مؤبد در مقابل وقف منقطع است و زمان در آن مطرح نیست ، مثل وقف مسجد برای عموم مردم.

وقف به‌ اعتبار منفعت:

به دو قسم وقف انتفاع و منفعت تقسیم می‌شود:


وقف انتفاع:

اگر نظر واقف از وقف تحصیل درآمد مادی نباشد، آن‌را وقف انتفاع گویند؛ مانند احداث مسجد در زمین ملکی خود.

به‌اعتبار منفعت:

اگر نظر واقف از وقف، تحصیل درآمد باشد تا در مورد معینی هزینه شود، آن‌را وقف منفعت نامند، مانند وقف ملک برای اداره مسجد و مدرسه.

به اعتبار موقوف‌علیهم:

وقف خاص:

استفاده‌کنندگان از موقوفه، اشخاص، اقشار یا گروه خاصی‌‌اند؛ همانند وقف مالی که برای استادان یا دانشجویان یک دانشگاه خاص یا دانش‌آموزان یک مدرسه مشخص است.

وقف عام:

استفاده‌کنندگان از آن مال موقوفه، شخص یا گروه خاصی نیستند بلکه وقف برای مصلحت عموم، مانند مساجد، بیمارستان‌ها یا مردم یک شهر است.

اگر قصد واقف جهات عمومى و عام المنفعه بود، وقف عام است مثل وقف بر مساجد و پل ها و قنوات و مدارس یا بر عنوان های عامی که مصداق آن غیر محصور است مانند وقف بر فقرا، و ایتام و طلاب و اگر براى فرزندان و فرزند زادگان باشد، وقف خاص تلقى میشود.

در این نوع وقف حصه هر یک از فرزندان پسر و دختر مساوی می باشد مگر آنکه خود واقف بعضی را بر بعض دیگر برتری داده باشد (مواد ٥٦ ، ٦٢ و ٧٣ قانون مدنی) وقف بر اولاد از مصادیق مهم وقف خاص است.

ماده ۵۶ قانون مدنی نیز می‌گوید:

وقف واقع مي‌شود به ايجاب از طرف واقف به هر لفظي که صراحتاً دلالت بر معني آن کند و قبول طبقه اول از موقوف‌عليهم يا قائم‌مقام قانوني آنها در صورتي که محصور باشند، مثل وقف بر اولاد؛ و اگر موقوف‌عليهم غيرمحصور يا وقف بر مصالح عامه باشد، در اين صورت قبول حاکم، شرط است‌.

این ماده به شرایط ایجاب و قبول وقف اختصاص دارد. طبق این ماده، اگر وقف محصور باشد، یعنی فقط برای شخص یا عده‌ای خاص باشد، نیاز به قبول فرد یا قائم‌مقام قانونی او دارد. اما اگر وقف محصور نباشد و در خدمت مصالح عامه باشد، مثلا برای دانشجویان، فقرا، مسافران یا بطور کلی عام باشد، نیاز به قبول حاکم دارد.

پیشنهاد میشود این مطلب را از دست ندهید:

الزام به تنظیم سند رسمی ملک وقفی

واقف به چه کسی گفته میشود؟

در عقد وقف، به کسی که مال خود را وقف می کند «واقف»گویند.

موقوف علیه کیست؟

کسی که وقف به نفع او ایجاد می گردد را «موقوف علیه» می نامند. اگر ایشان چند نفر باشند «موقوف علیهم» نامیده می شوند.

منظور از متولی و تولیت و ناظر  :

کسی که اداره کردن امور موقوفه را بر عهده می گیرد «متولی» محسوب و امر اداره کردن موقوفه را «تولیت» می گویند.

ناظر: شخصی است که به استناد مفاد وقف نامه، ادارۀ امور موقوفه با اطّلاع یا تصویب وی صورت می گیرد و بر دو نوع است :

ناظر استصوابی : تصمیم و اجرائیات متولی باید به تصویب ناظر استصوابی برسد .

ناظر اطّلاعی : در واقع این نوع ناظر خیلی قدرت ندارد و بر کارهای متولی نظارت دارد و تنها زمانی که تخلفی دید به حاکم ( مقام قضایی) گزارش می دهد .

وظایف ناظر :

وظیفه ناظر بازرسی در مال مورد موقوفه است که ناظر بر حسب نوع و نحو نظارت او دو گونه ست .

شرایط خاص وقف :

برای انعقاد وقف به جز «شرایط اساسی صحت قراردادها» شرایط خاصی ضروری می‌باشد که عبارت‌اند از:

۱-حبس عین

۲-تسبیل منفعت

۳-قابلیت بقای عین

۴-قبض عین

حبس عین چیست؟

واقف (وقف دهنده) در مدت وقف، حق هیچ گونه دخل و تصرفی در عین موقوفه ندارد. یعنی واقف حق ندارد که مال موقوفه را بفروشد یا اینکه هرگونه نقل و انتقال حقوقی نسبت به مال موقوفه انجام دهد یا تصرفی در مال موقوفه بکند که منافی وقف باشد.

در مورد املاک اوقافی بیشتر بخوانید:

املاک اوقافی

 

تسبیل منفعت چیست؟

وقف در صورتی صحیح می‌باشد که منظور واقف از وقف حبس عین به منظور قرب الهی و فی سبیل الله باشد.

قابلیت بقای عین چیست؟

«فقط وقف مالی جایز می‌باشد که با بقای عین بتوان از آن منتفع شد…» (ماده ۵۸ قانون مدنی) بنابراین وقف مالی که در صورت استفاده از آن مال، قابلیت بقا ندارد باطل می‌باشد؛ به عنوان مثال خوراکیها را نمی‌توان وقف نمود.

قبض عین چیست؟

وقف از عقود تشریفاتی می‌باشد بنابراین وقف زمانی تحقق پیدا می‌کند که واقف عین موقوفه را در اختیار موقوف علیه (کسی که وقف به نفع اوست) یا موقوف علیهم قرار دهد و عین موقوفه به قبض موقوف علیه یا موقوف علیهم درآید.

منظور از قبض مال چیست؟

قبض عبارت است از دراختیار قرار دادن مال موقوفه توسط واقف و تسلط بر آن توسط موقوف علیهم یا متولی یا حاکم حسب مورد ، تفاوت آن با تسلیم این است که تسلیم  فعل مادی است ولی قبض تسلط اعتباری است.

ماده ۵۹ قانونی مدنی مقرر می دارد:

اگر عین موقوفه را به تصرف وقف ندهد ، وقف محقق نمی شود و هر وقت به قبض داد وقف تحقق پیدا می کند .

بنابراین، ایجاب و قبول و مالکیت واقف ، با وجود شرایط اساسی صحت معاملات ،کافی برای تحقق وقف نیست و قبض عین موقوفه شرط تحقق عقد وقف است .

وقف مشروط چیست؟

مشروط بودن وقف صحیح نیست و بهتر آن است که وقف، بدون شرط و قطعی صورت بگیرد.

پیشنهاد میشود این مطلب را از دست ندهید:املاک اوقافی و مراحل انتقال آن  و نحوه تشخیص سند آن نسبت به دیگر املاک ؟

اموال قابل وقف چیست؟

اموال قابل وقف چیست؟

  1. هزینه تحصیل دانشجویان و دانش آموزان
  2. تهیه لباس و لوازم التحریر دانش آموزان بی بضاعت و یتیم
  3. ساخت و تجهیز مدارس در مناطق محروم
  4. ساخت و تجهیز خوابگاه دانشجویان
  5. تحقیقات علمی و پژوهشی
  6. ساخت کتابخانه های تخصصی
  7. ساخت مراکز فنی و حرفه ای
  8. معالجه و هزینه دارو درمان بیماران مستمند
  9. کمک هزینه دارو و درمان به بیماران خاص و صعب العلاج
  10. ساخت و تجهیز درمانگاه و بیمارستان، بهداري و خانه بهداشت در مناطق محروم و روستایی
  11. کمک به معلولین و ساخت آسایشگاه برای معلولین و از کارافتادگان
  12. امور ازدواج جوانان: ( كمك هزينه ازدواج، مراسم، ساخت سالن جشن براي ازدواج و…)
  13. تهيه جهیزیه براي دختران نيازمند و بی بضاعت
  14. ساخت مسکن برای اسکان موقت زوج های جوان
  15. پرداخت وام قرض الحسنه ازدواجساخت پرورشگاه برای ایتام و مستمندان
  16. ساخت و تجهیز مدارس شبانه روزی در مناطق محروم
  17. تامين هزینه تحصیلی ایتام و مستمندان
  18. تامین سبد غذایی ایتام و فقرا
  19. خرید لباس و مایحتاج ضروری ایتام و خانواده هاي فقرا
  20. کمک به خانواده های زندانیان
  21. کمک به خانواده ها و زنان بی سرپرست و بدسرپرست
  22. کمک برای آزادی زندانیان غیر عمد
  23. مطلق خیرات و مبرّات
  24. کمک به آسایشگاه بیماران، پرورشگاه، شیرخوارگاه ها و خانه سالمندان

آیا وقف قابل برگشت است؟ (عدول یا رجوع از وقف)

یکی از ارکان عقد وقف قبض مال موقوفه است که تا قبل از اینکه قبض مال صورت گیرد وقف کننده میتواند از آن رجوع کند.و لکن بعد از قبض وقف قابلیت رجوع ندارد

 وقف معامله است؟

وقف مثل سایر عقود و قراردادهای دیگر از قبیل بیع ، اجاره نیست که در آن وجه رایج به عنوان عنصر اساسی عقد رد و بدل شود و با اتکا بر این امر وقف منعقد نمیشود.

انصراف واقف قبل از قبض در عقد وقف:

اصولاٌ تا زمانی که عقد به نحو صحیح محقق نشده ، عقد تکمیل نیست و اثر حقوقی ندارد و چون قبض از ارکان عقد وقف است تا زمانی که ارکان تکمیل نشده الزامی برای واقف جهت باقی ماندن بر ایجاب خود نیست و حتی با الحاق قبول نیز قبل از قبض ، واقف حق دارد از ایجاب خود عدول و رجوع کند . پر واضح است ،رجوع نیز با هر لفظ یا فعل واقع می شود و اگر واقف عمداٌ عین موقوفه را به قبض ندهد ، رجوع عملی محسوب می گردد و قبض با قوه قاهره بدون رضایت واقف ، موجب تحقق عقد وقف نمی گردد .

مطابق ماده ۶۱ قانون مدني:

پس از آنکه وقف با تمام شرايط صحيح منعقد شد ديگر واقف نميتواند از آن رجوع کند يا در آن تغييري دهد يا از موقوف عليهم کسي را خارج کند يا کسي را داخل کند يا شريک تعيين نمايد يا متولي قراردهد يا متولي را خارج کند يا خود به عنوان متولي وارد شود و به طور کلي هيچ گونه تغييري جايز نيست.

فروش زمین وقفی

فروش زمین وقفی:

مال موقوفه قابلیت خرید و فروش را ندارد همچنین انجام هر گونه عمل حقوقی که سبب انتقال عین موقوفه به دیگران شود، جایز نیست ولی گاهی شرایط و اوضاع و احوالی پیش می‌آید که برای حفظ نهاد وقف و مصالح موقوف‌علیه، فروش مال موقوفه لازم می‌شود، از این رو در منابع معتبر فقهی و قانون مدنی ایران در موارد استثنایی، انتقال مال موقوفه مجاز اعلام شده است. بر اساس ماده ۸۸ قانون مدنی، ﺑﯿﻊ وﻗﻒ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺮاب ﺷﻮد ﯾﺎ ﺧﻮف آن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺧﺮاﺑﯽ شود، ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﻧﺘﻔﺎع از آن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ، در ﺻﻮرﺗﯽ ﺟﺎﯾﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺮان آن ﻣﺘﻌﺬر ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﺑﺮاي ﻋﻤﺮان آن ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﻮد.

 بیع مال وقف صحیح است؟

بر اساس ماده ۸۸ قانون مدنی، ﺑﯿﻊ وﻗﻒ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺮاب ﺷﻮد ﯾﺎ ﺧﻮف آن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺧﺮاﺑﯽ شود، ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﻧﺘﻔﺎع از آن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ، در ﺻﻮرﺗﯽ ﺟﺎﯾﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺮان آن ﻣﺘﻌﺬر ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﺑﺮاي ﻋﻤﺮان آن ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﻮد.

الف- قابلیت استفاده از عین موقوفه سلب شده است. خواه آن که قابلیت استفاده را ندارد چنانکه مورد وقفی میز و صندلی بوده و شکسته و پوسیده شده است به طوری که نمی توان آن را تعمیر نمود و فقط برای سوزاندن می توان به کار برد و خواه آن که به هیچ وجه نمی توان از آن استفاده نمود چنانکه مورد وقفی ساختمانی است که چندان از هم پاشیده شده که هیچ گونه استفاده از آن نمی توان کرد مگر آن که پی بندی شود و تعمیر گردد.

ب- عایدات موقوفه چندان نقصان پذیرفته که در نظر عرف مسلوب المنفعه شناخته می شود. مثلاً مورد وقفی قریه ای است که قنات آن خشکیده و احتیاج به تنقیه دارد و با وضعیت فعلی نمی توان در آن کشت نمود و فقط مقدار ناچیزی دیم می توان کاشت .

ج- عایدات موقوفه در اثر خرابی، متناسب با وضعیت طبیعی آن نیست و در صورتی که موقوفه فروش رود از قیمت آن می توان ملک دیگری خرید که عایدات آن متناسب باشد. مثلاً عایدات قریه موقوفه در اثر واریز کردن قناتش نصف عایدات معمولی آن شده است. جواز فروش موقوفه در مورد مزبور اگرچه از ظاهر ماده استفاده نمی شود ولی می توان از نظر انصاف قضائی عبارت (به طوری که انتفاع از آن ممکن نباشد) را به این نحو تعبیر نمود (به طوری که انتفاع متناسب با طبیعت موقوفه ممکن نباشد) و اجازه فروش آن داده شود.

مال وقف شده را میتوان به رهن گذاشت؟

وقتی مالی وقف میشود دیگر نمیتوان آن را فروخت یا به رهن گذاشت چون از مالکیت مالک خارج میشود و دیگر عین مال حبس میشود.

تبدیل وقف :

در صورتي تعويض و تبديل آن جايز است كه نگهداري وضع موجود زيان بار باشد؛ يا تبديل آن به مصلحت وقف باشد؛ ليكن مصرف آن محفوظ است و هرگونه تصرف مصلحت‌آميز آن بايد با نظر متولّي شرعي و امين انجام شود و در صورت نداشتن متولّي شرعي به حاكم شرع مراجعه شود، لذا در اين مسئله به نماينده رهبري در استان مراجعه شود.

تبدیل کاربری وقف :

به طور کلی تغییر کاربری وقف جایز نیست، ولی اگر زمینه آن کاربری دیگر نباشد، بلکه کاربری دیگری داشته باشد، می توان به نحو مطلوب و مفید از کاربری جدید استفاده کرد . به طور مثال زمینی که واقف وقف امام حسین (ع) کرده که منافع آن را برای روضه خوانی استفاده کنند، قبلا که این زمین در خارج از شهر بود، زمینه کشاورزی داشت. زمین را کرایه می دادند و از اجاره و کرایه آن صرف عزاداری می کردند، ولی حالا زمین وسط شهر قرار گرفته و دیگر قابل کشاورزی نیست . در این صورت می توان برای خانه سازی یا تجارت اجاره داد . اجاره آن را صرف عزاداری نمود.

تغییر در وقف :

در صورت امکان باید طبق وقف نامه عمل شود و اگرامکان ندارد به آنچه نزدیک تر به محتواى وقف نامه و نیّت واقف است عمل شود.

منشور اخلاقی گروه وکلای حکمت

  • رعایت صداقت و درستی
  • کیفیت در کار
  • مشتری مداری
  • فوریت در امور محوله
  • تخصصی کردن کار وکالت
  • آموزش

گروه وکلای حکمت مفتخر است با به کار گیری وکلای پایه یک دادگستری خانم و آقا که هریک در حوزه ای خاص تخصص و تجربه ی کافی دارند و سالهاست که در این حوزه فعالیت می نمایند.

تجربه موفق موکلین پیشین ما و مراجعات متعدد ایشان و معرفی مجموعه به دیگران باعث شد ما اقدامات و فعالیت های خویش را با هدفی بزرگ و با شعاری که پایبند آن بوده ایم ادامه دهیم:

موکل های ما مهمترین سرمایه ما هستند میزان رضایتمندی آنها و معرفی ما به دیگران خود بهترین تبلیغ است.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *